De Beschavingsmachine

Ico Maly en zijn nieuwe boek De Beschavingsmachine. Promotionele Analyse. Getuige van het ware linkse geloof in Bildung und der gute Mensch. Voor de meerwaardezoeker...

Victacausa : Jan Goossens tegen Van Istendael

victacausa (appendices): Jan Goossens, zoon van Paul

Jan Goossens is het niet eens met Geert Van Istendael over de islam.
How come I'm not surprised ?

VictaCausa biedt zowel het opiniestuk van Jan Goossens uit De Standaard van 30 augustus, als een korte, gevatte reactie van Marc Vanfraechem.

En ter verdere verlichting van de heer Goossens, voeg ik ook nog mijn stuk toe over de hijab. (Ook verschenen in Streven als 'Hoofddoeken en mistgordijnen', Streven, Jaargang 75, nr 1, pp: 55 - 61)

De heer Goossens ziet dringender problemen voor Brussel en de multiculturele samenleving. Werkloosheid, sociale uitsluiting, etc... Zeer terecht inderdaad. Maar wel verzoek aan zijn adres om zich objectief te bevragen over de mogelijke causale relaties en vicieuze wissels tussen de hoofddoek, religie, en de uitzichtloze socio-economische situatie van grote groepen in de migrantengemeenschap.

De Leuvense sociologie die hem zo bekend is, zal ongetwijfeld onschatbaar bijdragen tot diepere inzichten terzake...

Boekpresentatie : De islam in Europa

Overgenomen van de site van deBuren :

Boekpresentatie 'De islam in Europa: dialoog of clash?'
De boeken van deBuren | DI 09.09.08 | 20.00 > 21.30
deBuren, Leopoldstraat 6, 1000 Brussel
gratis

Op 9 september wordt het door Johan Sanctorum samengestelde boek De islam in Europa: dialoog of clash? bij deBuren gepresenteerd, in samenwerking met uitgeverij Van Halewyck.

Schrijver Benno Barnard, filosoof Jan De Pauw en LDD-politica Mimount Bousakla schreven elk een polemische bijdrage aan De islam in Europa. Onder leiding van Johan Sanctorum gaan zij in discussie over de vraag die ook in het boek wordt gesteld: hoe om te gaan met de islam als religie, levensbeschouwing en cultuur? Kan er sprake zijn van een integratie en verrijking, of escaleert dit tot een open conflict, waarbij het religieuze discours in toenemende mate het publieke debat domineert?

Naast de bijdragen van Barnard, Bousakla en De Pauw bevat De islam in Europa bijdragen van Geert van Istendael, Rik Pinxten, Ludo Abicht en Johan Sanctorum zelf. De auteurs stellen de zaken scherp, elk vanuit hun achtergrond.

In samenwerking met Uitgeverij Vanhalewyck

Lees ook Marc Vanfraechem in een ouder bericht : "Nadenken gaat nog het beste in de schaduw" op zijn blog
victa placet mihi causa

Essay-bundel : Islam in Europa

De islam in Europa: dialoog of clash?
Johan Sanctorum (red.)


Het hoofddoekendebat, de Deense Mohammedcartoons, de heisa rond het filmpje Fitna van Geert Wilders: het ziet ernaar uit dat zich een confrontatie aan het voltrekken is, een botsing van waarden tussen de islam en de westerse moderniteit.

De tijd is voorbij dat ‘progressieve intellectuelen’ fluitend de andere kant uitkeken: er is wel degelijk een levensgroot probleem, dat in alle sereniteit, maar ook met de grootste openheid moet worden uitgeklaard. Hoe gaan we om met de islam als religie, levensbeschouwing en cultuur? Kan er überhaupt sprake zijn van een integratie en verrijking, of escaleert dit tot een open conflict, waarbij het religieuze discours in toenemende mate het publieke debat domineert?

Het boek van Jan Leyers, De weg naar Mekka, vormde een aanzet, maar de echte analyses dienden nog gemaakt te worden. In deze inhaalbeweging wil dit boek een rol spelen. Schrijvers Benno Barnard en Geert van Istendael, antropoloog Rik Pinxten, politica Mimount Bousakla, de filosofen Ludo Abicht, Jan De Pauw en Johan Sanctorum hebben zich aan tafel gezet en stellen de zaken scherp, elk vanuit hun achtergrond.

Geen wollig optimisme of doemdenken, wel een essaybundel die diep graaft, polemiseert en het debat aanvuurt.

“Het ziet ernaar uit dat Europa eindelijk toe is aan een pijnlijk maar louterend ontwaken. Ooit zullen historici zich over de vraag buigen waarom het zo lang duurde voor de westerse intellectuelen doorhadden dat hun permissieve zwaktebod desastreus moest aflopen. Heel de periode tussen 1970 en vandaag is verloren gegaan aan politiek correcte beuzelpraat van de linkerzijde, die steeds maar weer de verlichtingsfilosofie toepaste op een absoluut obscurantistische olievlek.”
(Johan Sanctorum)

Verkrijgbaar vanaf 25 augustus, uitgegeven bij Van Halewyck

De lokroep van het essentialisme ?

Henk De Smaele, docent geschiedenis van de islam aan de Universiteit Antwerpen, gooit zich in het debat ontketend door het intussen beruchte opiniestuk van Barnard en van Istendael. Hij vindt dat zij, en ikzelf, intellectueel oneerlijk zijn omdat we het wezen van de islam bevragen. Als een inderdaad volleerde "postmoderne relativist" (of is het gewoon 'historicus' ?) betwijfelt hij of de islam ook maar één "transhistorische essentie" heeft.

Misschien kan ik de man een paar voetnoten aan de hand doen voor zijn cursus.

Als we 't erover eens zijn dat "transhistorische essentie" mag begrepen worden als "een doorheen de tijd onveranderlijk wezenskenmerk", dan is er vooreerst het feit dat de islam geboekstaafd staat - sinds de 7de eeuw - in de klassiek Arabische taal. Elke vertaling daarvan geldt als een oneigenlijk afschrift, en kan hooguit gezien worden als interpretatie van het onveranderlijke woord van God. Bovendien wordt de Koran in madrassas wereldwijd gememoriseerd en opgedreund in het Arabisch, ongeacht de taal van de moslim in kwestie.
Een andere eeuwige onveranderlijkheid is het feit dat de Koran niet zomaar in mensentaal is gesteld, maar in de taal van God. De Koran IS het woord van God, en staat als dusdanig buiten de tijd en buiten de gemeenschap.
Onveranderlijk, versteend en voor velen onverstaanbaar Arabisch, men kan zich voorstellen tot welk een Babylonische chaos dat aanleiding geeft.. Het is precies die 'multitude' van interpretaties en implementaties waarop de postmoderne relativisten zich volgens de letter van Derrida blindstaren...

Een andere belangrijk aspect schuilt in het feit dat niet zozeer de orthodoxie van tel is, dan wel de orthopraxie, de correcte applicatie van de leerstelling in het dagelijkse socio-politieke leven. Met andere woorden, dat er 'interpretaties' zijn van de leer, is in wezen minder belangrijk dan het feit dat elk van deze interpretaties van de aanhangers een onverkorte toepassing eist in de socio-politieke ruimte, en daartoe een complex stel aan leefregels, do's en don'ts ontwikkelt waartegen de praktijk ten allen tijde en in alle aspecten wordt afgewogen. Getuige daarvan de vele fatwa's die worden uitgesproken door de meest uiteenlopende zelfverklaarde autoriteiten, heel vaak ook online. (Voor de fijnproevers, zie bijvoorbeeld Fatwa-Online ). Het is verbazend dat De Smaele deze meta-beschouwing niet maakt. Maar dat is wel vaker een probleem : naarmate de horizon breder wordt, slaat de bijziendheid harder toe...

Bovendien, omtrent intellectuele oneerlijkheid, wil ik toch wijzen op het blijkbaar goddelijke vermogen van de 'contextualisten' om zonder enige moeite de 'slechte islam' te brandmerken als 'niet de goede'. Als er geen ijkpunt is, hoe doet men dat dan ? Hoe onderscheidt men het juiste van het verkeerde ? Misschien doet De Smaele, en met hem zijn volgelingen, er goed aan Ramadan te herlezen, die in de inleiding van zijn boek 'Westerse moslims en de toekomst van de islam' aangeeft : "Uitgaande van de boodschap van de islam en van zijn universele beginselen ben ik op zoek gegaan naar middelen die ons in staat stellen van binnenuit een hervormings- en integratiebeweging voor nieuwe leefmilieus in gang te zetten". (p.19). Ook voor hem is er dus blijkbaar een kern die moet gevrijwaard worden. Evenzo voor Meddeb, en de meeste andere 'hervormers' die ik ken, of ze nu uit salafistische, of liberalistische hoek komen.

De volgehouden ontkenning van een essentie speelt in het voordeel van de radicale krachten. Als men blijft weigeren om te bepalen wat wèl en wat niet tot de erfenis van de islam behoort, weigert men de criteria waarop de moslimgemeenschap haar eigen ontspoorde elementen kan terechtwijzen, weigert men die moslimgemeenschap zelfs de woorden en de begrippen om zich nog maar uit te drukken, weigert men die gemeenschap een identiteit en een platform. En waartoe dergelijke armoede kan voeren, dat zien we momenteel volop in de diaspora.

Aan weldenkend links : het is niet omdat men schrik heeft van God, dat men de duivel moet ontkennen.

Meer over Barnard, van Istendael, en De Ley

Het verloop van de polemiek rond het 'Bericht aan weldenkend links' van Barnard en van Istendael staat mooi uitgetekend in De Papieren Man

En ook het Nederlandse poezie-zine DeContrabas publiceert het vervolgstuk van gisteren in Opinio, alsook een link naar Kom dichter, dichter, waarin de heren schrijvers streng worden aangemaand om "bij hun leest te blijven."

Intussen heeft in De Standaard van vandaag Walter Zinzen zich als een gepikeerde vader over zijn rebelse intellectuele kroost gebogen, om hen met vermanende vinger terecht te wijzen. Zijn oproep tot beschaafd gesprek staat hier.
De krachtmeting tussen De Ley en Doornaert op dezelfde pagina is eveneens zeer lezenswaardig.

En deze, van Olaf Risee op zijn site in Letterland.net, is mooi, moe en bitter. Maar we kunnen d'r wel af en toe om lachen...

Lezers met het hart op de tong, kunnen op elk van deze sites reacties achterlaten. Het blijft intussen uitkijken naar 'Berichten van weldenkende moslims' op deze fora.

De Ley tackelt Barnard en van Istendael

Gepubliceerd in De Standaard van vrijdag 8 februari.

In De Standaard van woensdag 6 februari trekt professor Herman De Ley van leer tegen het uitgesproken standpunt van Benno Barnard en Geert van Istendael inzake het hoofddoekenverbod (zie daarvoor De Standaard van zaterdag 2 februari). Maar de witte woede en blinde verontwaardiging die spreekt uit zijn tekst verhinderen hem zelf om het "oude, manicheistische denkpatroon ten aanzien van de islam en moslims" te overstijgen. Alweer een dovemansgesprek in de pluralistische dialoog.

Het debat rond de islam en moslims, zoals het in de pers wordt gevoerd, verloopt doorgaans volgens eenzelfde schema : iemand oppert kritiek of formuleert bedenkingen bij het leerstelsel van de islam en de repliek reduceert de criticus in kwestie steevast tot verbitterde islamofoob en vreemdelingenhater. Omdat zulks non-gesprek ad infinitum kan doorgaan, blijft het meestal beperkt tot een paar salvo's heen en weer, om dan stil te vallen en meteen daarna op een andere plaats, een ander forum weer opgevoerd te worden. Zolang er fora en aanleidingen zijn. De communicatie tussen De Ley, Barnard en van Istendael is vergelijkbaar. Barnard en van Istendael formuleren een paar partiële, maar wel scherpe én rake bedenkingen bij de islam, en De Ley verwijt hen prompt intolerantie en xenofobie. Bovendien stelt De Ley dat het "perspectief volledig is verdraaid" wanneer islam en nazisme in koppel worden gezet, waarna hij, om de puntjes op de i en de kosmos terug recht te zetten, het Verlichte Europa verantwoordelijk stelt voor de judeocide van de Holocaust. Hij besteedt welgeteld twee en een halve lijn aan de duiding van islam's connectie met het nazisme, en vervolgens bijna drie alinea's aan de christelijke verantwoordelijkheid terzake. Dit is niet wat men noemt, het debat ten gronde voeren.

Dan is er de kwestie van 'het wezen van de islam'. Ook hier weer tekent zich een terugkerend patroon af. Islam-critici richten hun peilen doorgaans op één of andere veronderstelde essentie van het leerstelsel, zoals die vervat zit in de Koran en de Sunna. Terhulpsnellende apologeten voeren dan weer ter weerlegging aan dat er niet zoiets is als één islam, of dé islam, maar enkel een veelheid aan belevingen van de geloofsovertuiging. In de woorden van professor De Ley heet het dat de heren intellectuelen Barnard en van Istendael niet alleen islamofoob zijn, maar bovendien ook slechts halve intellectuelen als ze zich permitteren om de inzichten uit die toch wel zeer verheven wetenschappelijke discipline van de godsdienstsociologie zomaar naast zich neer te leggen. De godsdienstsociologie wijst elk essentialisme af. Dat wil zeggen dat deze wetenschap niet één islam ziet, maar vele islams die allemaal gekenmerkt worden door individuele en gecontextualiseerde belevingen. Als er geen essentie is, heeft er zich al iemand afgevraagd of en hoe die wetenschap dan wel wéét wat het voorwerp van haar studie is ?
De volgehouden oefening van de islamdepartementen aan onze universiteiten om de kern van het leerstelsel te verhullen achter sluiers van contextualiteiten, kan niet verhinderen dat die contextuele verschillen worden gevoed door historisch, geografische en sociaal uiteenlopende interpretaties van éénzelfde bron, met name de Koran, die als fundamenteel kenmerk in zich draagt dat de inhoud van het boek, en in vele interpretaties zelfs het boek als object, onaantastbaar blijft. De moeilijke verhouding van islam met zichzelf is dan niet alleen te wijten aan de boze vijandelijke wereld, maar zeker ook aan de vrijheden die moslims zich menen te mogen permitteren in de omgang met hun eigen fundamenten. Moslimfundamentalisten zijn inderdaad modern. Net daarom is het van belang de kernbegrippen van de islam te ijken en implementeren. De rest getuigt niet zomaar van 'wetenschappelijke terughoudendheid', maar van gebrek aan durf, en dat roept dan weer vragen op over de bereidwilligheid van de moslims als gemeenschap - die enkelvoudige statistische minderheid - om zich te engageren in een Europees socio-politiek project.

Niets van het bovenstaande is verbijsterend. De dialoog lijkt nooit eerder uit dat sjabloon te zijn geraakt. Maar dat dit ook nu niet lukt, is op zijn minst spijtig. De heren Barnard en van Istendael kan men bezwaarlijk rechtse sympathieën aanwrijven. Uit hun intellectuele traject totnogtoe blijkt geenszins enige vorm van etno-essentialisme, zuiverheidsnationalisme of welke andere vorm van maagdelijkheidswens ook. Dat professor De Ley aan dat traject voorbijgaat, markeert meteen ook dat hij niet inziet welk een belangwekkende verschuiving is opgetreden met het opiniestuk van beide auteurs. Dit is geen ruk naar rechts, maar een herclaimen van het midden. Althans, zo hoop ik het te mogen lezen. Belangrijker dan de snedigheid van hun woorden, is het feit dat ze worden geformuleerd ter linkerzijde van het maatschappelijke veld. Hiermee wordt alvast een aanzet geleverd om de prooi te onttrekken aan de klauwen en tanden van Vlaamse leeuwen. Niets van wat Barnard en van Istendael zeggen is niet al eens eerder gezegd door anderen. Nieuw is wel dat zij het zijn, die het zeggen. Dit is een boodschap eerst aan links, en pas dan aan de moslims. De verontwaardiging van De Ley is dan ook strategisch misplaatst.